Güneş enerjisi kireç yapar mı? Açık ve kapalı devrede kireç nereye oturur

Güneş enerjili su ısıtıcıda kirecin yeri devre tipine bağlıdır. Açık devrede şebeke suyu panelin borularından geçer ve kireç panelin içine oturur. Kapalı devrede panelde antifrizli su döner, kireç depodaki kullanım suyu tarafında ve karışım vanasında toplanır. Panel ve depo temizliği çatıda, sıcak ve basınçlı parçalarla yapıldığı için servis işidir.
Güneş enerjisi kireç yapar mı?
Yapar; kirecin nereye oturacağını sistemin açık ya da kapalı devre olması belirler. Çatıdaki panel suyu güneşte ısıtır, ısınan suda da kireç ısıtıcının en sıcak yüzeyine yapışır. Açık devrede bu yüzey panelin borularıdır. Kapalı devrede panelin içinden şebeke suyu hiç geçmez, kireç aşağıda, depodaki kullanım suyu tarafında birikir.
Alarko'nun boyler kılavuzuna göre metal yüzeyde kireç 25–40 °C civarında oluşmaya başlar ve sıcaklık arttıkça çoğalır. Güneşli bir yaz gününde depodaki suyun bu aralığın çok üstüne çıkması olağandır. Suyunuzun ne kadar sert olduğunu bilmiyorsanız su sertliği nedir yazısı iyi bir başlangıç.
Açık devre ile kapalı devre arasındaki fark
Fark, panelin içinden geçen suyun musluğunuza gelip gelmemesidir. Batman Üniversitesi'nin güneş enerjisi deney föyündeki tanım şöyle: kolektörde dolaştırılan akışkan doğrudan sıcak su olarak kullanılıyorsa sistem açık devrelidir. Akışkan bir eşanjör üzerinden depodaki suyu ısıtıp hep aynı devrede dönüyorsa kapalı devrelidir.
| Açık devre | Kapalı devre | |
|---|---|---|
| Panelde dolaşan | Şebeke suyu, yani kullandığınız su | Antifrizli su, ayrı bir devrede |
| Kireç nerede birikir? | Panelin boruları, depo, bağlantı boruları | Depodaki kullanım suyu tarafı, eşanjör yüzeyi, karışım vanası |
| Kış | Soğuk bölgelerde donma riski | Antifriz donmayı önler |
| Bakımda bakılan | Panel ve depodaki kireç | Antifrizin donma koruması, depo ve vanadaki kireç |
Çatılarda en sık gördüğünüz düzen, deponun panelin hemen üstünde durduğu doğal dolaşımlı sistemdir. Pompa yoktur: Demircan'ın (2020) anlattığı gibi ısınan su hafifleyip panelden deponun üst kısmına çıkar, deponun altındaki soğuk su panelin altından girer. Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nden Koyuncu ve arkadaşları (2007), doğal dolaşımlı kapalı sistemlerin Akdeniz, Ege ve Marmara'nın hemen her yerinde yaygın kullanıldığını yazar. Bu sistemlerde panelde ısınan antifrizli su eşanjöre gider ve kullanım suyunu, antifriz suya karışmadan ısıtır.
Sizin sisteminiz hangisi?
En kolay ipucu antifrizdir. Kurulumda ya da bakımda sisteme antifriz konduysa, ya da servis her kış öncesi antifrizi ölçüyorsa sisteminiz kapalı devredir. Panele yalnız şebeke suyu bağlıysa açık devredir. Emin değilseniz deponun üstündeki etikete ve kullanım kılavuzuna bakın ya da sistemi kuran firmaya sorun. Çatıya çıkıp boruları izlemeye çalışmayın.
Bu ayrımı bilmek bakım konuşmasını kısaltır. Açık devrede soru “panel ne kadar kireç tuttu” olur, kapalı devrede “depo ve vana ne durumda, antifriz yeterli mi”.
Kireçlenen sistem kendini nasıl belli eder?
Güneşli günlerde suyun eskisi kadar ısınmaması en sık işarettir. Kireç borunun içinde ince bir kabuk gibi başlar, zamanla katman katman kalınlaşır ve suyun yolunu daraltır. Demircan, kireçli bölgelerde şebekeye doğrudan bağlı panellerde zamanla kireçlenme oluştuğunu ve buna bağlı olarak verimin düştüğünü yazar.

Yine de ısınmanın azalması her zaman kireç demek değildir. Panel camının tozla kaplanması, yeni bir binanın ya da ağacın gölgesi, kapalı devrede eksilen antifriz de aynı sonucu verir. Hangisi olduğunu bakımda servis ayırır.
Kireç yazın neden daha çok birikir?
Çünkü yazın su daha uzun süre daha sıcak kalır. Kireç de sıcaklık arttıkça çoğalır; temmuzda depo bütün gün yüksek sıcaklıkta bekler. Wolf'un kolektör kılavuzu, kullanılmadan bekleyen sistemde kolektöre yakın boruların 200 °C'ye ulaşabileceği uyarısını yapar.
Aynı kılavuz, kullanım suyu çıkışına termostatik karışım vanası konmasını ya da boyler sıcaklığının sınırlanmasını ister. Vana musluğa gelen suyu haşlamayacak sıcaklıkta tutar. Ancak kendisi de kireç tutar ve Wolf'un bakım listesinde boylerle birlikte kireç kontrolü yapılan parçalar arasında yer alır.
Kireç temizliği neden servis işi?
Panel çatıdadır, parçaları çok ısınır ve sistem basınç altında çalışır. Panelin ya da deponun içini temizlemek için devrenin boşaltılması, kapalı devrede antifrizin alınıp yeniden doldurulması gerekir. Bunlar yetkili servisin ya da sistemi kuran firmanın işidir.
Wolf kılavuzu yılda bir denetim, ihtiyaca göre de yaklaşık 3–5 yılda bir kapsamlı bakım önerir. Denetimde ısı taşıyan sıvının donma koruması ve pH değeri ölçülür, koruyucu anot kontrol edilir, boyler ile karışım vanasına kireç açısından bakılır, gerekiyorsa kireç temizlenir. Alarko, sert suda ve yüksek sıcaklıkta bakım aralığının kısaltılmasını ister.
Çatıya çıkıp panele ya da depoya asitli bir ürün sıkmak hem düşme hem yanık tehlikesi taşır. Evde başka bir yerde asitli kireç temizleyici kullanırken de asitli hiçbir ürünü çamaşır suyuyla karıştırmayın; karışım zehirli klor gazı çıkarır. Evin içindeki termosifon ya da şofben için kullanıcıya düşen işler şofben ve termosifonda kireç yazısında.
Kapalı devre sistemde kireç önleyici gerekir mi?
Kapalı devrede kireç önleyicinin işi panelde değil, depoya giren kullanım suyundadır. Panelde dönen antifrizli su ayrı bir devredir; şebekeden sürekli taze su almadığı için orada kullanım suyu tarafındaki gibi sürekli kireç birikmez. Depo, eşanjör yüzeyi ve karışım vanasıysa her gün yeni gelen sert suyla karşılaşır.
calc'BOX, kapaklı sayaç dolabındaki ana boruya dıştan sarılan kablolarla elektronik darbe yayar. Boru kesilmez, suya bir şey eklenmez ve o hattan beslenen bütün tesisatı kapsar. Güneş deposu sayaçtan sonraki bu hattan besleniyorsa depo da kapsama girer; açık devrede bu, panelden geçen suyu da kapsar. Kapalı devrenin antifrizli kısmı için bir iddiası yoktur. Suyu yumuşatmaz, ölçülen sertlik aynı kalır ve etki kademeli gelir; panelde yıllardır biriken kireç için servis bakımı yine gerekir. Nasıl çalıştığı nasıl çalışır sayfasında.
Sık sorulan sorular
Güneş enerjisi paneline kireç sökücü konur mu?
Kendiniz koymayın. Panel çatıdadır, çok ısınır ve basınç altında çalışır; kapalı devrede antifrizin de boşaltılması gerekir. Kirecin temizlenmesine servis bakımda karar verir.
Kapalı devre güneş enerjisinde panel kireçlenir mi?
Panelin içinde şebeke suyu değil antifrizli su döndüğü için kirecin asıl biriktiği yer panel değil, depodaki kullanım suyu tarafı ve karışım vanasıdır. Antifrizin durumu her bakımda ölçülür.
Güneş enerjisinin bakımı ne sıklıkla yapılır?
Üretici kılavuzları yılda bir denetim önerir. Kapsamlı bakımın aralığı sistemin durumuna göre belirlenir; sert suda ve yüksek sıcaklıkta daha sık bakım gerekir.
Güneşli günde su ısınmıyorsa sebep kesin kireç midir?
Hayır. Tozlanan panel camı, gölge ya da kapalı devrede eksilen antifriz de aynı belirtiyi verir. Hangisi olduğunu bakımda servis anlar.
Kaynaklar
- Batman Üniversitesi, Güneş enerjisi deney föyü (açık ve kapalı devreli sistem tanımı)
- Koyuncu, Pınar, Lüle (2007), Doğal dolaşımlı kapalı güneş enerjili su ısıtma sistemlerinde eşanjör, Tarım Makinaları Bilimi Dergisi
- Demircan (2020), Güneş enerjili su ısıtma sistemleri, Sürdürülebilir Mühendislik Uygulamaları ve Teknolojik Gelişmeler Dergisi
- Wolf / Alarko Carrier, TopSon güneş kolektörü montaj ve kullanım kılavuzu (denetim, bakım, karışım vanası)
- Alarko Carrier, boyler ve akümülasyon tankı kullanım kılavuzu (kireç oluşum sıcaklığı, bakım aralığı)


