calc'BOX

Su sertliği evde nasıl ölçülür? Şerit, damla kiti ve laboratuvar

Kireç rehberi7 dk okumaYazan: calc'BOX ekibi
Tezgâhta bir bardak su, yanında renk kareli test şeritleri ve damlalıklı küçük bir şişe.
Kısaca

Su sertliği evde iki yolla ölçülür: renk kareli test şeridi bir aralık gösterir, damla (titrasyon) kiti ise damla sayısından tek bir sayı verir. Şebeke suyunda su idaresinin analiz raporu çoğu zaman ölçmeye gerek bırakmaz, kuyu suyu için laboratuvar gerekir. TDS kalemi sertliği ölçmez; suda çözünmüş bütün maddeleri iletkenlikten tahmin eder.

Su sertliği evde hangi yöntemlerle ölçülür?

Evde su sertliği iki şeyle ölçülür: renk kareli test şeridi ve damla kiti. Şerit birkaç saniyede bir aralık gösterir. Damla kiti biraz uğraştırır ama tek bir sayı verir.

Ölçmeden öğrenmenin de iki yolu var. Şebeke suyu kullanıyorsanız su idareniz bu ölçümü zaten yapıp yayımlıyor olabilir. Kuyu ya da sondaj suyunda ise kesin sonuç için numune laboratuvara gider.

YöntemNe verirNe zaman işe yarar
Su idaresi raporuŞebekenin ölçülmüş değeriŞebeke suyunda ilk bakılacak yer
Test şeridiRenkten okunan bir aralıkKaba fikir, bulaşık makinesi ayarı
Damla kitiDamla sayısından tek sayıDaha ince ev ölçümü
Laboratuvarmg/L CaCO₃ olarak sonuçKuyu suyu, kesin sayı gereken durum
TDS kalemiÇözünmüş toplam madde tahminiSertlik için uygun değil

Sertliğin ne olduğu ve sınıfların tam tablosu su sertliği nedir yazısında. Burada yalnız ölçümün kendisi ve elinize geçen sayıyı okumaya yetecek kadarı var.

Su idaresinin analiz raporunda sertlik nerede yazar?

Sertlik, su idaresinin yayımladığı analiz tablosunda genellikle “Sertlik (Toplam)” satırında yazar. Birçok il ve büyükşehir su idaresi bu raporları internet sitesinde, laboratuvar ya da su kalitesi başlığı altında paylaşır.

Bir örnek: Eskişehir'in su idaresi ESKİ'nin Mart 2026 raporunda arıtılmış suyun aylık ortalama sertliği 28 Fr° olarak verilmiş. Fr°, Fransız sertliğinin kısaltmasıdır ve °fH ile aynı birimdir. 1 °fH litrede 10 mg kalsiyum karbonata karşılık geldiği için bu su litrede yaklaşık 280 mg CaCO₃ eşdeğeri sertlik taşır ve oldukça sert sınıfına girer.

Aynı raporda sertliğin karşısındaki yönetmelik sınırı sütunu boştur. Tabloda iletkenlik ve TDS de ayrı satırlarda durur; bu ayrıntıya TDS bölümünde döneceğiz.

Raporun bir sınırı var: şebekenin ortalamasını verir. Birden fazla kaynaktan beslenen şehirlerde semte göre sayı değişebilir, binanın deposu ya da evdeki bir arıtma da sonucu oynatır. Raporda ilçe ya da kaynak ayrımı varsa kendi bölgenizin satırına bakın.

Su sertliği test şeridi nasıl kullanılır?

Şeridi suya batırıp çıkarır, renk değiştiren karelerini kutudaki skalayla karşılaştırırsınız. Bütün iş bu kadar; dikkat isteyen yer numuneyi doğru almak ve rengi doğru okumaktır.

  1. Soğuk su musluğunu bir süre akıtın, temiz bir bardağa su alın.
  2. Şeridi kutuda yazan süre kadar suya batırın. Parmağınızı renk karelerine değdirmeyin.
  3. Fazla suyu silkeleyin ve talimattaki bekleme süresi dolunca kareleri gün ışığında skalayla eşleştirin.

Şerit kesin bir sayı değil, bir basamak verir. Renk iki basamağın arasında kaldıysa ikisini de not edin; “orta sert ile oldukça sert arası” diye okumak bulaşık makinesinin sertlik ayarı için çoğu zaman yeter.

Kutunun üstündeki birime mutlaka bakın. Skala üreticiye göre °dH, °fH ya da mg/L (ppm) cinsinden basılır ve aynı rakam bu birimlerde çok farklı sertlik anlatır.

Damla kitiyle sertlik nasıl ölçülür?

Damla kitinde suya önce renk veren bir gösterge damlatılır, sonra renk dönene kadar ayıraç eklenir ve kaç damla gittiği sayılır. Sertlik, bu damla sayısından okunur.

Bu, laboratuvardaki titrasyonun küçük hâlidir. Laboratuvarda numuneye tampon çözelti eklenip pH 10 dolayına getirilir; Eriochrome Black T adlı boya kalsiyum ve magnezyumla kırmızı bir renk verir. EDTA damlatıldıkça bu iyonlar bağlanır ve renk maviye döner. Kit aynı ilkeyle çalışır, yalnız büret yerine damlalık kullanılır.

  1. Kitin tüpünü işaretli çizgiye kadar suyla doldurun.
  2. Göstergeyi talimatta yazan sayıda damlatın ve tüpü çalkalayın.
  3. Ayıracı tek tek damlatın, her damladan sonra çalkalayıp sayın.
  4. Renk talimattaki son renge döndüğünde durun. Bir damlanın kaç dereceye denk geldiği kutuda yazar.

Damla kiti şeritten daha ince sonuç verir, çünkü sayıyı göz kararı renk eşleştirmesi değil damla sayımı belirler. Renk dönüşünü kaçırmamak için tüpe beyaz bir kâğıdın önünde bakın.

Laboratuvar analizi ne zaman gerekir?

Kuyu ya da sondaj suyu kullanıyorsanız, şebeke raporunda bölgenizi bulamıyorsanız ya da bir cihazı ayarlamak için kesin bir sayıya ihtiyacınız varsa laboratuvara gidin. Laboratuvar toplam sertliği yukarıda anlatılan EDTA titrasyonuyla ölçer ve sonucu litrede mg CaCO₃ olarak verir.

Bazı raporlarda toplam sertliğin yanında geçici (karbonat) sertlik de ayrı bir satırda yer alır; bu ayrı bir asit titrasyonuyla bulunur. Numuneyi laboratuvarın verdiği kaba, onların tarif ettiği biçimde alın.

Bir yumuşatıcı alıp almamaya bu sonuca göre karar verecekseniz cihazı satan firmanın ücretsiz ölçümüne değil, bağımsız bir laboratuvarın raporuna dayanın. Penn State Üniversitesi'nin su yumuşatma rehberi de aynı şeyi önerir.

TDS kalemi su sertliğini ölçer mi?

Hayır. TDS kalemi suyun elektriği ne kadar iyi ilettiğini ölçer ve bu değeri bir katsayıyla çarparak suda çözünmüş toplam madde miktarını tahmin eder. Ekrandaki sayı doğrudan ölçülmüş bir değer değil, iletkenlikten türetilmiş bir yaklaşık değerdir.

Çözünmüş toplam madde (TDS), suda çözünen her şeyin toplamıdır. Kalsiyum ve magnezyumun yanında sodyum, potasyum, bikarbonat, sülfat, klorür, nitrat ve silis de bu sayıya girer. Sertliği ise yalnız kalsiyum ve magnezyum oluşturur.

ESKİ raporu farkı iyi gösteriyor: aynı suyun TDS'si 405 mg/L, sertliği 28 Fr° olarak ayrı satırlarda yazılmış. Raporda görünen 28 mg/L sodyum ile 38 mg/L klorür kalemin sayısını büyütür ama sertliğe hiç katılmaz. Bu yüzden TDS'si birbirine yakın iki sudan biri sert, öteki yumuşak çıkabilir.

En açık örnek tuzlu yumuşatıcıdan geçmiş sudur. Reçine kalsiyum ve magnezyumu tutar, yerine sodyum bırakır. Sertlik belirgin biçimde düşer, ama suda çözünmüş iyonlar kaldığı için kalemin sayısı aynı oranda inmez. Üstelik kalibre edilmemiş bir kalem TDS için bile güvenilir sonuç vermez.

Ölçtüğünüz sayı suyun sert olduğunu mu gösteriyor?

Sayı tek başına bunu söylemez; önce birime bakın, sonra sayıyı sınıfa yerleştirin. Türkiye'deki raporlarda en sık Fransız sertliği (°fH ya da Fr°) kullanılır.

  • 1 °fH, litrede 10 mg CaCO₃ demektir. mg/L ile ppm aynı şeyi anlatır.
  • 1 °dH (Alman sertliği) 1,78 °fH eder.

Sınıflar °fH cinsinden şöyle: 14'e kadar yumuşak ya da çok yumuşak, 14 ile 21 arası orta sert, 21 ile 32 arası oldukça sert, 32 ile 53 arası sert, 53 üstü çok sert. Kitiniz 15 °dH gösterdiyse 1,78 ile çarpın; yaklaşık 27 °fH eder, yani oldukça sert. Şeridiniz 250 ppm gösterdiyse 25 °fH okunur ve o da aynı sınıftadır.

calc'BOX takılınca sertlik ölçümü değişir mi?

Değişmez. calc'BOX suya bir şey eklemez ve mineralleri sudan almaz; cihaz takıldıktan sonra şerit de damla kiti de aynı sertliği gösterir.

Cihaz, ana borunun dışına sarılan kablolardan değişken frekanslı elektronik darbeler verir. Değişen, kireç kristallerinin yüzeye tutunmasıdır; bu yüzden fark şeritte değil yüzeyde görülür. Kuruyan bir damla yine iz bırakır ama bezle silinir. Etki zamanla oluşur ve belirli bir süre verilemez. Ayrıntısı nasıl çalışır sayfasında.

Ölçülen sertliğin gerçekten düşmesi gerekiyorsa bunu iyon değişimli tuzlu yumuşatıcı yapar. Nasıl çalıştığını ve neler istediğini su yumuşatma cihazı yazısında anlattık.

Sık sorulan sorular

Sertliği sıcak su musluğundan ölçebilir miyim?

Soğuk sudan ölçün. Isıtılan suda kirecin bir kısmı termosifonda ya da kombide çökmüş olabilir; sıcak musluktan alınan numune şebekenin sertliğini olduğundan düşük gösterebilir.

Evdeki arıtma cihazından çıkan suyu ölçmek şebekenin sertliğini gösterir mi?

Hayır, cihazın çıkışını gösterir. Şebekenin sertliği için arıtmaya bağlı olmayan bir musluktan, örneğin banyodaki soğuk sudan numune alın.

Su sertliği ölçüm cihazı diye satılan dijital kalemler sertliği gösterir mi?

Çoğu iletkenlik ya da TDS ölçer. Ürün sonucu °dH, °fH veya mg/L CaCO₃ cinsinden sertlik olarak verdiğini açıkça yazmıyorsa sertlik ölçmez.

Bulaşık makinesinin sertlik ayarı için hangi birimi kullanmalıyım?

Makinenizin kılavuzunda hangi birim yazıyorsa onu. Ölçümünüz başka birimdeyse 1 °dH = 1,78 °fH ve 1 °fH = 10 mg/L CaCO₃ eşitlikleriyle çevirin.

Kaynaklar

Sıradaki yazılar

Cihazı yakından görün

Ana su borusunun dışına takılır; boru kesilmez, suya bir şey eklenmez.